Türkiye İçin Schengen Kademeli Vize Kuralı

Avrupa Komisyonunun 15 Temmuz 2025 tarihli C(2025) 4694 sayılı Uygulama Kararı, belirli Türk vatandaşları için kademeli vize kuralını (cascade rule) uyarladı. Karar, uzun geçerlilikli ve çok girişli Schengen vizelerinin hangi sırayla düzenleneceğini belirler, Schengen Vize Kodu'nun 24. maddesine dayanır ve önceki vizenin usulüne uygun kullanılmasını esas alır.

Bu düzenleme, her yeni başvuruda vize süresinin kendiliğinden uzadığı bir sistem değildir. Başvurucu her seferinde yeni bir başvuru yapar. Konsolosluk hem önceki vize kullanımını hem de güncel seyahat amacını, maddi imkânları, pasaportu ve giriş koşullarını inceler. Bir basamağın şartlarını karşılamak, inceleme yapılmadan doğrudan vize verilmesi anlamına gelmez.

Uyarlanmış kuralların kapsamına girmek için şu üç temel koşul birlikte aranır:

1. Başvurucunun Türk vatandaşı olması.
2. Türkiye'de ikamet etmesi.
3. Kısa süreli Schengen vizesi başvurusunu Türkiye'deki yetkili bir üye devlet konsolosluğuna yapması.

Mesleki faaliyetleri kapsamında vize başvurusu yapan tır şoförleri bu özel kararın dışında tutulmuştur. Bu kişiler bakımından Schengen Vize Kodu'nun genel çok girişli vize kuralları uygulanmaya devam eder. Türkiye'de ikamet eden başka ülke vatandaşları da yalnız Türk vatandaşlarına yönelik bu uyarlanmış basamaklardan yararlanmaz.

15 Temmuz 2025 tarihli kararın belirlediği sıra şöyledir:

1. İlk vize: Geçerlilik süresi normal olarak planlanan seyahati kapsar. Tek girişli veya çok girişli olabilir.
2. Altı aylık çok girişli vize: Başvuru, usulüne uygun kullanılmış önceki vizenin bitiş tarihinden itibaren bir yıl içinde yapılmalıdır.
3. Bir yıllık çok girişli vize: Başvuru, usulüne uygun kullanılmış altı aylık vizenin bitiş tarihinden itibaren iki yıl içinde yapılmalıdır.
4. Üç yıllık çok girişli vize: Başvuru, usulüne uygun kullanılmış bir yıllık vizenin bitiş tarihinden itibaren iki yıl içinde yapılmalıdır.
5. Beş yıllık çok girişli vize: Başvuru, usulüne uygun kullanılmış üç yıllık vizenin bitiş tarihinden itibaren iki yıl içinde yapılmalıdır.

Avrupa Birliği Türkiye Delegasyonunun halka yönelik açıklaması, bir yıllık aşamayı önceki üç yıl içinde alınmış ve usulüne uygun kullanılmış iki vizenin ardından gelen basamak olarak özetler. Kararın ayrıntılı metninde ise her aşama, önceki vizenin geçerlilik süresi ve bitişinden sonra başvuru yapılabilecek zaman aralığıyla tanımlanır. Eski genel kuraldaki 1 yıl, 2 yıl ve 5 yıl dizisi Türkiye için artık doğru basamak özeti değildir.

Başvurucunun önceki vize geçmişine ek olarak güncel giriş koşullarını da karşılaması gerekir. Değerlendirmede geçerli seyahat belgesi, seyahatin amacı ve koşulları, yeterli maddi imkân, Schengen Bilgi Sistemi'nde giriş reddi kaydı bulunup bulunmadığı ve kamu düzeni veya güvenlik bakımından engel olup olmadığı incelenir.

Schengen Vize Kodu'nun 24(2a) maddesi, giriş koşullarının vizenin bütün geçerlilik dönemi boyunca karşılanacağı konusunda makul şüphe bulunan bireysel dosyalarda vize süresinin kısaltılmasına izin verir. Aynı maddenin 24(2c) hükmü ise sık veya düzenli seyahat ihtiyacını, önceki vizelerin yasal kullanımını, ekonomik durumu ve zamanında ayrılma niyetini kanıtlayan kişilere gerekçeli durumlarda beş yıla kadar çok girişli vize düzenlenebilmesine imkân tanır. Kademeli vize basamakları bağlayıcı bir değerlendirme çerçevesi sunar, fakat başvuruyu otomatik bir işleme dönüştürmez.

Önceki vizenin geçerlilik tarihleri, izin verilen giriş sayısı ve kalış günü aşılmamalıdır. Çok girişli uzun süreli vize de 180 günlük herhangi bir dönemde toplam en fazla 90 günlük kısa kalış kuralına tabidir. Vize etiketinde daha az gün tanınmışsa daha kısa olan sınır uygulanır.

Başvuru gerçek ana varış ülkesine yapılmalıdır. Birden fazla Schengen ülkesi ziyaret edilecekse seyahatin temel amacı veya en uzun kalınacak ülke belirleyicidir. Süreler eşitse ilk giriş ülkesi dikkate alınır. Vizeyi veren ülkeden ilk giriş yapma şeklinde mutlak bir kural yoktur. Bununla birlikte başvuru dosyasındaki ana seyahat planının gerçeği yansıtması ve yolculuğun bu planla açıklanabilir olması gerekir. Sırf randevu bulmak için gidilmeyecek bir ülkeye başvurmak, doğru konsolosluğa başvuru kuralıyla bağdaşmaz.

Önceki vize geçmişi uygun olsa bile vizenin geçerliliği pasaportun süresini aşamaz. 15 Temmuz 2025 tarihli karara göre öngörülen vize süresi pasaport süresini aşacaksa, çok girişli vizenin bitiş tarihi pasaportun geçerlilik bitiminden üç ay önce olacak şekilde belirlenir.

Bu nedenle başvurudan önce pasaportun kalan süresi kontrol edilmelidir. Yeni pasaport almak kademeli vize basamağını tek başına yükseltmez. Yalnızca pasaport süresi nedeniyle daha kısa bir vize düzenlenmesi riskini azaltabilir. Önceki pasaportlardaki vize ve giriş çıkış kayıtlarının dosyada erişilebilir tutulması, seyahat geçmişinin incelenmesini kolaylaştırır.

Komisyonun 15 Temmuz 2025 tarihli kararında yapay zeka, otomatik güven puanı veya mesleğe göre vize süresi belirleyen bir algoritma yer almaz. Dijital Schengen vizesine ilişkin AB çalışmaları da mevcut cascade değerlendirmesini kişiye özel otomatik skor sistemine dönüştürmüş değildir.

Kararın dayandığı ölçütler açıktır: kapsam koşulları, önceki vizenin usulüne uygun kullanılması, belirtilen süre içinde yeniden başvuru, yeterli pasaport geçerliliği ve güncel giriş koşulları. Meslek, akademik unvan veya gelir seviyesi için yayımlanmış bir puan tablosu bulunmaz. Ekonomik durum ve düzenli seyahat ihtiyacı dosyanın bütünü içinde değerlendirilebilir, ancak bunlar otomatik puan üretmez.