AB Göç Paktı Haziran 2026'da Yürürlükte: Türkiye Güvenli Ülke Listesindeyken Ne Değişir?

Avrupa Birliği, yıllardır süren derin görüş ayrılıklarının ardından 2024 yılında imzaladığı ve 2026 yılı itibarıyla tam kapasiteyle uygulamaya koyduğu 'Göç ve İltica Paktı' (New Pact on Migration and Asylum) ile sığınmacı politikalarında tarihi bir dönüşüme imza attı. Bu pakt, Avrupa sınırlarına gelen sığınmacıların daha hızlı taranmasını, iltica hakkı olmayanların anında geri gönderilmesini ve AB ülkeleri arasında 'zorunlu dayanışma' mekanizmasının kurulmasını hedefliyor. Ancak bu devasa yasal çerçevenin merkezinde, Türkiye gibi 'geçiş' ülkelerini doğrudan ilgilendiren çok kritik bir kavram yer alıyor: Güvenli Üçüncü Ülke.

AB'nin bu yeni stratejisi, aslında kendi içerisindeki göç baskısını dış sınırların ötesine itme çabasının bir sonucudur. Paktın getirdiği en büyük yeniliklerden biri olan 'sınır prosedürleri', sığınmacıların AB topraklarına tam olarak girmeden, sınır bölgelerinde kurulan merkezlerde hızla değerlendirilmesini öngörüyor. Bu makalede, bu paktın detaylarını, Türkiye'nin neden 'güvenli ülke' kategorisine itilmek istendiğini ve bu durumun hem sığınmacılar hem de Türkiye vatandaşları üzerindeki olası etkilerini derinlemesine analiz edeceğiz.

AB Göç Paktı'nın en tartışmalı maddelerinden biri, 'Güvenli Üçüncü Ülke' (Safe Third Country) tanımının genişletilmesidir. Bu tanıma göre, bir sığınmacı eğer AB'ye gelmeden önce 'güvenli' olduğu kabul edilen bir ülkeden geçtiyse, AB bu kişiyi iltica sürecine dahil etmeden o ülkeye geri gönderme hakkına sahip oluyor. Avrupa'daki birçok sağ eğilimli hükümet ve AB Komisyonu raporları, Türkiye'yi bu tanımın içerisine sokmak için yoğun bir diplomasi yürütüyor.

Türkiye'nin 'güvenli ülke' olarak kabul edilmesinin AB için anlamı şudur: Yunanistan adalarına veya Bulgaristan sınırına ulaşan bir sığınmacı, milliyeti ne olursa olsun (Suriye, Afganistan, Pakistan vb.), 'Zaten Türkiye'den geliyorsun, orada güvendesin, seni oraya geri gönderiyoruz' denilerek geri çevrilebilecektir. Türkiye ise hali hazırda dünyada en çok sığınmacıya ev sahipliği yapan ülke olarak, bu tanımın getireceği ek yükü kabul etmemek için direnç göstermektedir. Ancak 2026 itibarıyla yürürlüğe giren yeni geri kabul protokolleri, bu süreci daha otomatik ve kaçınılmaz hale getirme riski taşıyor.

2026 model AB göç rejimi, başvuruları iki ana kanala ayırıyor: Normal prosedür ve Hızlı Sınır Prosedürü. Eğer bir kişi, AB genelinde kabul oranı %20'nin altında olan bir ülkeden geliyorsa veya Türkiye gibi 'güvenli' kabul edilen bir rota üzerinden giriş yaptıysa, doğrudan hızlı prosedüre alınıyor. Bu süreçte başvurucular sınır bölgelerinde (genellikle gözaltı benzeri merkezlerde) tutuluyor ve kararlar 12 hafta içerisinde veriliyor.

Hızlı prosedürün en sert tarafı, 'geri gönderilme' kararının anında icra edilmesidir. İtiraz mekanizmaları olsa da, bu itirazlar çoğu zaman geri gönderme işlemini durdurmuyor. Bu durum, Avrupa'ya ulaşmayı başaran binlerce kişinin haftalar içerisinde kendisini tekrar Türkiye sınırında bulması anlamına gelebilir. Türkiye, bu noktada bir 'tampon bölge' olma riskiyle karşı karşıyadır. AB, bu yükün paylaşımı için Türkiye'ye ciddi miktarda finansal yardım (mali dayanışma) teklif etse de, konunun insani ve sosyal boyutları parayla ölçülebilir olmanın çok ötesindedir.

Paktın bir diğer yüzü ise, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarının Avrupa'daki iltica başvurularıdır. Son yıllarda siyasi veya ekonomik gerekçelerle AB ülkelerine sığınan Türk vatandaşlarının sayısında ciddi bir artış gözlemleniyor. Ancak yeni Göç Paktı ile birlikte, Türkiye'nin genel olarak 'demokratik istikrar' ve 'güvenlik' kriterlerini (en azından geri gönderme yapılabilecek kadar) karşıladığı tezi güçleniyor.

Bu durum, Türk vatandaşlarının iltica başvurularının 'açıkça haksız' (manifestly unfounded) olarak nitelendirilip hızlı prosedürle reddedilme ihtimalini artırıyor. Özellikle Almanya, Hollanda ve Fransa gibi ülkeler, Türk başvurucular için 'hızlı geri gönderme' mekanizmalarını devreye sokmaya başladı. 2026 yılı itibarıyla, sadece 'ekonomik zorluk' veya 'genel siyasi şikayet' gerekçesiyle yapılan başvuruların başarı şansı neredeyse sıfıra inmiş durumdadır. Bu da gerçek anlamda korumaya ihtiyacı olan kişilerin de bu 'hızlandırma' çarkları arasında mağdur olma riskini doğuruyor.

Uluslararası Af Örgütü, İnsan Hakları İzleme Örgütü ve birçok sivil toplum kuruluşu, AB Göç Paktı'nı 'Avrupa'nın etrafına örülen modern bir duvar' olarak nitelendiriyor. Temel eleştiri, paktın 'koruma sağlama' ilkesini değil, 'insanları uzak tutma' ilkesini öncelemesidir. Sınır prosedürlerindeki gözaltı koşulları, çocukların durumu ve geri gönderilen kişilerin gittikleri yerlerdeki güvenlikleri büyük soru işaretleri barındırıyor.

Özellikle Türkiye örneğinde, Türkiye'nin 1951 Cenevre Sözleşmesi'ne koyduğu 'coğrafi çekince' (sadece Avrupa'dan gelenlere tam mülteci statüsü verme) nedeniyle, geri gönderilen Avrupalı olmayan sığınmacıların tam bir korumaya sahip olup olmayacağı tartışma konusudur. Sivil toplum kuruluşları, AB'nin sorumluluğu Türkiye gibi üçüncü ülkelere 'ihale etmesinin' uluslararası hukukun ruhuna aykırı olduğunu savunuyor. 2026 boyunca bu paktın uygulanması sırasında yaşanacak hukuki davaların, Avrupa Adalet Divanı'na kadar taşınması bekleniyor.

Önümüzdeki yıllarda Türkiye ile AB arasındaki en büyük pazarlık konusu, kuşkusuz bu Göç Paktı'nın uygulanma biçimi olacaktır. Türkiye, vize serbestisi ve Gümrük Birliği güncellemesi gibi taleplerini bu 'güvenli ülke' ve 'geri kabul' süreçlerine bir koz olarak masaya sürmektedir. Ancak AB'nin güvenlik odaklı yaklaşımı, bu pazarlıkları daha çok 'para karşılığı güvenlik' eksenine hapsetmiş durumdadır.

Sonuç olarak, 2026 yılından itibaren Avrupa sınırlarında çok daha sert bir rejimle karşılaşılacaktır. Bu süreçten en çok etkilenecek olanlar, umut yolculuğuna çıkan sığınmacılar olsa da, Türkiye de hem siyasi hem de toplumsal olarak bu yeni 'Avrupa Kalesi' stratejisinin en önemli parçası (veya kurbanı) olmaya devam edecektir. Göç hukuku ve uluslararası ilişkiler uzmanlarına göre, bu pakt bir çözümden ziyade, sorunu sadece sınırın ötesine taşıyan geçici bir 'yara bandı' niteliğindedir.